Φοιτητική ομάδα: Αγγελική Καλαϊτζάκη, Νεφέλη Κυπριάνου
Επιβλέπων καθηγητής: Γυφτόπουλος Σταύρος
Σύμβουλος καθηγήτρια: Μπουγιατιώτη Φλώρα-Μαρία
Εκπαιδευτικό ίδρυμα: Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο
Φεβρουάριος 2025

Το θέμα της παρούσας διπλωματικής αφορά τον σχεδιασμό ενός βαρυτικού οινοποιείου και ξενώνων αγροτουρισμού στη Νότια Κρήτη. Αφενός, επιδιώκεται η ενασχόληση με τον πρωτογενή και τον παραγωγικό τομέα, οι οποίοι φαίνεται να φθίνουν στην περιοχή, και αφετέρου επιχειρείται η λειτουργική ανάπτυξη στο νησί της Κρήτης, φέρνοντας στο προσκήνιο ένα εναλλακτικό μοντέλο τουρισμού, τον οινοτουρισμό. 

Μέσω επέκτασης ενός υπάρχοντος δικτύου με επισκέψιμα οινοποιεία (οινικές διαδρομές), στοχεύεται η ανάδειξη του αρχαιολογικού πλούτου στην περιοχή της Μεσσαράς. 

Καθώς στόχο αποτελεί ο σχεδιασμός οινοποιείου βιώσιμου χαρακτήρα, επιλέγονται ορισμένες στρατηγικές με βάση, μεταξύ άλλων, την παραγωγική διαδικασία. Αρχικά, επιλέχθηκε το μοντέλο βαρυτικού οινοποιείου, με απώτερο σκοπό την ελάχιστη δυνατή κατανάλωση ενέργειας. Αυτός ο τύπος βασίζεται στη βαρύτητα για τη μεταφορά του κρασιού, μεταξύ των σταδίων παραγωγής, αντί για αντλίες. Είναι σχεδιασμένο σε επίπεδα, όπου τα προϊόντα της διαδικασίας ρέουν φυσικά. Επιπλέον, βιώσιμη στρατηγική αποτελεί η συλλογή υποπροϊόντων του παραγόμενου οίνου για την εξαγωγή ρακής, σε ειδικά διαμορφωμένο χώρο.

Η περιοχή μελέτης και, κατ’ επέκταση παρέμβασης, επιλέχθηκε συνδυαστικά λόγω των χαρακτηριστικών του κλίματος, της θέσης και του τοπογραφικού ανάγλυφου.

Το σημείο παρέμβασης βρίσκεται ανάμεσα σε Φαιστό και Κομμό, κοντά στο Καμηλάρι, ωστόσο εκτός οικισμού, λόγω της μεγάλης κλίμακας του προβλεπόμενου κτιρίου και της παραγωγικής του χρήσης. 

Οι συνθετικές αρχές που οδήγησαν στην τελική μορφή του συγκροτήματος προκύπτουν λαμβάνοντας υπόψιν το ανάγλυφο του εδάφους, για την επίτευξη του βαρυτικού μοντέλου. Η τελική μορφή του συγκροτήματος διαμορφώνεται λαμβάνοντας υπόψιν τους δρόμους και κατ’ επέκταση τις προσβάσεις στο οικόπεδο. Επιπλέον χαράσσεται νοητός άξονας που συνδέει οπτικά τα δύο βουνά, του Ψηλορείτη και των Αστερουσίων, ανεμπόδιστα και λαμβάνει τον ρόλο της κύριας διαδρομής (άξονας Βορρά – Νότου). Οι διάφορες λειτουργίες, με δημόσιο και παραγωγικό χαρακτήρα, έρχονται εκατέρωθεν του άξονα, που δρα ως πόλος έλξης, ενώ λειτουργίες που απαιτούν περισσότερη ιδιωτικότητα έρχονται σε απόσταση από αυτόν, αλλά πάντα κάθετα. Η ραχοκοκαλιά που δέχεται τις διάφορες λειτουργίες εμπνέεται και από το φυτό της ασκελετούρας, που εμφανίζεται συχνά στη βλάστηση της περιοχής. Στη σύνθεση προστίθενται δύο κυλινδρικές μορφές, που διαπερνούν τους ορθοκανονικούς όγκους. Προκειμένου να επιτευχθεί η ένταξη των κτιρίων στο τοπίο και η συνέχειά του, το βασικό κτίριο παραγωγής εισχωρεί στο έδαφος και διαμορφώνονται, κατά περίπτωση, υπόσκαφα τμήματα. Η σύνθεση συμπληρώνεται με αναλημματικούς τοίχους.

Ο σχεδιασμός αποσκοπεί σε μια σύνθεση λειτουργιών που συνδυάζει τον παραγωγικό τομέα, με την επίσκεψη, δραστηριοποίηση και φιλοξενία κοινού στα πλαίσια ενός εναλλακτικού τουρισμού. Επομένως, το κτιριολογικό πρόγραμμα αποτελείται από την παραγωγή, τους χώρους επίσκεψης και τις 6 κατοικίες φιλοξενίας. 

Το βασικό κτίριο της σύνθεσης περιλαμβάνει την παραγωγή και την ξενάγηση. Χωρίζεται σε 5 βασικά επίπεδα, τα οποία βρίσκονται σε συνέχεια το ένα με το άλλο, προκειμένου να παραλάβει τα στάδια της βαρυτικής οινοποίησης. Για τις κατοικίες έχουν δημιουργηθεί δύο τύποι, Α και Β, που συναντώνται σε επανάληψη στο οικόπεδο.